Nieuwe VLABEL-beslissing bevestigt de fiscale troeven van het beding van aanwas en het kanscontract
De recente voorafgaande beslissing nr. 26031 (15 juni 2026) van VLABEL bevestigt opnieuw dat een beding van aanwas of kanscontract een bijzonder interessante techniek kan zijn om aandelen, maar ook andere roerende goederen, bij overlijden op een fiscaal voordelige wijze te laten overgaan. Niet alleen tussen echtgenoten of partners, maar ook tussen broers, zussen, vrienden of andere personen die samen een vermogen hebben opgebouwd.
Wat is een beding van aanwas
Bij een beding van aanwas zijn twee of meer personen samen eigenaar van een goed. Zij spreken af dat het aandeel van degene die eerst overlijdt, zal “aanwassen” bij het aandeel van de langstlevende, die daardoor volledig eigenaar wordt.
De langstlevende verkrijgt dat aandeel niet uit de nalatenschap, maar op grond van het contract. Het beding geldt als een kanscontract onder bezwarende titel: beide partijen verlenen elkaar wederkerig een gelijke of minstens gelijkaardige kans om bij overlijden van de andere diens aandeel te verkrijgen. Men spreekt daarom ook van een “ruil van kansen”.
Het aandeel van de eerststervende valt daardoor in principe buiten diens nalatenschap. Omdat geen sprake is van een schenking, kunnen reservataire erfgenamen de verkrijging in beginsel evenmin laten inkorten wegens aantasting van hun erfrechtelijke reserve.
Fiscaal kan dit bijzonder interessant zijn. Bij vastgoed is bij de verkrijging het verkooprecht verschuldigd. Bij roerende goederen, zoals aandelen of effecten, bestaat die proportionele registratiebelasting niet. De verkrijging kan daardoor in principe plaatsvinden zonder schenk- of erfbelasting en zonder proportioneel registratierecht. Eventuele andere fiscale gevolgen, zoals een mogelijke meerwaardebelasting, moeten afzonderlijk worden beoordeeld.
Niet alleen voor goederen in onverdeeldheid
Een beding van aanwas in strikte zin veronderstelt dat partijen reeds samen eigenaar zijn van hetzelfde goed. Ook wanneer zij ieder afzonderlijk eigenaar zijn van gelijkwaardige goederen, kan echter een kanscontract ten bezwarende titel worden gesloten.
Zo kunnen twee personen met elk een eigen aandelenpakket overeenkomen dat het pakket van de eerststervende toekomt aan de langstlevende, in ruil voor een gelijkwaardige wederzijdse kans. Precies over zo’n kanscontract sprak VLABEL zich positief uit in voorafgaande beslissing nr. 26031.
Wat waren de feiten in voorafgaande beslissing nr. 26031?
In de voorafgaande beslissing ging het om twee echtgenoten die ieder afzonderlijk 100 aandelen van dezelfde vennootschap bezaten. De aandelen behoorden tot hun respectieve eigen vermogens.
Zij kwamen overeen dat bij het overlijden van één van hen diens volledige aandelenpakket zou toekomen aan de langstlevende. Ieder stelde dus zijn eigen 100 aandelen tegenover de kans om de 100 aandelen van de andere te verkrijgen.
Waren de voorwaarden volgens VLABEL vervuld?
VLABEL bevestigt in deze beslissing de voorwaarden die zij al langer hanteert voor de kwalificatie als kanscontract ten bezwarende titel.
Vooreerst moet het gaan om een overeenkomst onder bezwarende en bijzondere titel. De betrokken goederen moeten dus voldoende bepaald zijn. Dat was hier duidelijk het geval: het kanscontract had specifiek betrekking op de 100 aandelen die elk van de echtgenoten reeds in volle eigendom bezat in dezelfde vennootschap.
Daarnaast moeten de wederzijdse kansen evenwichtig zijn. VLABEL kijkt daarvoor naar de gelijkaardige levensverwachting van de partijen en de gelijkwaardigheid van hun inleg, beide te beoordelen bij het sluiten van het contract. De kansen hoeven daarbij niet mathematisch identiek te zijn. In deze zaak waren beide echtgenoten 50 jaar oud en verkeerden zij volgens de aanvraag in dezelfde goede gezondheidstoestand. Ook de inleg was gelijkwaardig: ieder plaatste 100 aandelen van dezelfde soort van dezelfde vennootschap tegenover het aandelenpakket van de andere.
Verder verlangt VLABEL dat het kanscontract betrekking heeft op goederen die reeds aanwezig zijn in het vermogen van de partijen. Ook daaraan was voldaan: de aandelen behoorden reeds tot hun respectieve eigen vermogens.
Worden de oorspronkelijke goederen later verkocht of vervangen, dan kan zaakvervanging worden voorzien. Ook in deze beslissing aanvaardt VLABEL uitdrukkelijk dat zakelijke subrogatie mogelijk is wanneer zij contractueel is voorzien of uit de wet voortvloeit.
Tussen echtgenoten aanvaardt VLABEL een beding van aanwas of kanscontract bovendien enkel voor niet-gemeenschappelijke goederen. Ook die voorwaarde was hier vervuld.
VLABEL besloot dan ook dat daadwerkelijk sprake was van een kanscontract ten bezwarende titel. Het gevolg is duidelijk: noch schenkbelasting bij het sluiten van de overeenkomst, noch erfbelasting bij het overlijden van één van de echtgenoten. Mede gelet op de aangehaalde niet-fiscale motieven zag VLABEL evenmin fiscaal misbruik.
Veel ruimer dan partnerbescherming
Een beding van aanwas of kanscontract kan een bijzonder doeltreffende techniek zijn om de langstlevende partner te beschermen. De toepassing ervan is echter veel ruimer.
Denk bijvoorbeeld aan twee broers, twee zussen of andere familieleden die samen een vennootschap hebben opgericht en ieder 50% van de aandelen bezitten. Zij kunnen wensen dat bij het overlijden van één van hen de andere de onderneming volledig kan voortzetten, zonder dat de kinderen of andere erfgenamen van de eerststervende mede-aandeelhouder worden.
Hetzelfde kan spelen tussen vrienden, zakenpartners of andere personen die samen een vermogen hebben opgebouwd of bepaalde roerende goederen voor de langstlevende willen bestemmen.
Wanneer de voorwaarden voor een beding van aanwas of kanscontract vervuld zijn, kunnen de betrokken aandelen of andere roerende goederen bij overlijden rechtstreeks aan de langstlevende toekomen, zonder schenk- of erfbelasting en zonder proportioneel registratierecht.
De concrete uitwerking blijft evenwel maatwerk. De waarde van de goederen, de levensverwachting van de partijen, de duurtijd, de mogelijkheid tot beëindiging en de gevolgen van een verkoop of herstructurering moeten vooraf zorgvuldig worden bekeken.
Begeleiding op maat
Ik begeleid u graag bij de analyse of een beding van aanwas of kanscontract binnen uw vermogens- of ondernemingsplanning aangewezen is en hoe dit juridisch en fiscaal correct kan worden gestructureerd.
